BÀI THƠ “TIẾNG CHIM CHÍCH CHÒE” VÀ LỜI BÌNH - HÀ KHOA

Không phải tiếng họa mi gượng hót trong lồng
Không phải tiếng cúc cu vô tâm từ đồng xa vọng lại
Mà chính tiếng lòng nhớ về xa ngái:
Tiếng chích chòe bên cửa sổ phòng ta
Tiếng chim ngọt ngào gọi tuổi thơ xưa:
Bầy cà cưỡng kiếm mồi trên luống cày đất bãi
Mẹ còng lưng những tháng năm nhẫn nại
Để mùa về vợi bớt nỗi âu lo
Sông Cầu Chầy nuôi con sóng ngu ngơ
Đàn bống nhỏ lạc bầy mùa nước lũ
Chích chòe ơi, nhặt vài con sâu nhỏ:
Như ngày xưa nơi vườn cũ kiếm tìm...
Dĩ vãng chập chờn chở nặng tiếng chim
Mà hiện tại mãi còn thao thức
Rồi mai đây vẫn còn rạo rực
Tiếng chích chòe xanh vườn Mẹ ban trưa
Bóng chích chòe thấp thoáng rặng cây thưa
Ơi chích chòe
Ôm ấp tuổi thơ xưa...
                                      *
                                   *     *
Những kỷ niệm về Mẹ là phổ biến và lâu bền, nhất là những khi bắt gặp yếu tố tác động nào đó, thì những kỷ niệm ấy lại dội vô cùng thao thiết!
"Tiếng chim chích chòe" là bài thơ với ý nghĩa như vậy! Con chim chích chòe cất tiếng bên cửa sổ - nơi nhà thơ làm việc - như là yếu tố tác động vào nỗi nhớ Mẹ vẫn neo đậu day dứt trong tâm hồn nhà thơ. Đó là "Tiếng chim ngọt ngào gọi tuổi thơ xưa"; rồi từ tiếng chim đó, bức tranh về làng quê, về Mẹ hiện lên rõ rệt. Ấn tượng nhất là hình ảnh Mẹ lam lũ, cực nhọc suốt đời:
Mẹ còng lưng những tháng năm nhẫn nại
Để mùa về vợi bớt những âu lo
Hình tượng con sáo sậu kiếm mồi, con cá bống lạc đàn làm đâm nét thêm cho nỗi cực nhọc kia của Mẹ. Nỗi cực nhọc có từ nguyên nhân của cái đói quanh năm âu lo vì nó; Mẹ phải còn lưng nhẫn nại để khả dĩ bớt nỗi âu lo trong mấy ngày mùa...Dường như nhà thơ cảm nhận cái đói ấy bám riết cuộc đời mình đến tận bây giờ và nghĩ con chim chích chòe kia như người đang đói, nên vỗ về con chim nhỏ:
Chích chòe ơi, nhặt vài con sâu nhỏ
Như ngày xưa nơi vườn cũ kiếm tìm...
Ở đoạn thơ cuối cùng, tiếng chim chích chòe với những từ ghép "chập chờn", "thao thức", "rạo rực" biểu lộ trạng thái tình cảm của nhà thơ đã quá khứ, đang hiện tại và sẽ tương lai mãi mãi gửi hồn mình về bên Mẹ - nơi vườn xưa xanh thắm, thấp thoáng rặng cây thưa.
Bài thơ bộc lộ tình cảm thật sự chân thành với giọng điệu thiết tha đầy hoài niệm; hình tượng thơ giàu sức gợi nhớ; lời thơ mượt mà; điệu thơ êm ả..., nên dễ gây xúc động đối với người đọc.