VỀ THƠ ĐẶNG HÀ MY

1. Về bài thơ "Hà Nội ơi!": HÀ NỘI ƠI! Hà Nội ơi Những lần lại đi xa Bỏ ký ức lặng thầm bên kè đá Gốc liễu già Trăng thường hay về đỗ Đêm Tây Hồ êm ả Sóng mênh mông Chợt xa thế Mùa cốm Vòng xanh biếc Mải miết vê Nẩy hạt ngọc dậy thì Chiều Quảng An Ướp đài hương thành thị Nhúm trà vua Lựng ngát một viền sen Khâm Thiên vơi đầy Tiếng sách mõ xa xăm Mùa hoàng lan nhớ ngọt ngào cuống lá Ghi ta đêm Thổi hồn bừng ngọn lửa Gió kinh thành Lao xao chạm cửa ô Lời tỏ tình vấn vương rơi trên gỗ Mái chùa nâu lơ lửng mấy đọt chuông Vườn tao ngộ say nét hào hoa gió Đắm lòng hồ Réo rắt một âm ba Tây Hồ ơi, mai em lại chia xa Mùa lông vũ bay trong chiều bỏ phố Tà áo mẹ níu một ngày phai tóc Vạt sóng nhòa bóng mắt lệ con xanh Hà Nội ơi Cổng nhà chưa buồn đóng Tiễn bước chân thấp thoáng cánh lộc vừng Quên túi sấu mẹ mua, con đi vội Tuổi nào về, chua chua mãi ngày xưa Đã không dưới một lần, tôi nhận xét thơ Hà My phong phú, đa dạng. Thật sự, nhận xét ấy ngầm ý nói rằng, thơ Hà My không chỉ là thơ “táo bạo” về ý tưởng, “sáng tạo” về ngôn từ, mà còn dung dị, nhuần nhị về nội dung như tôi đã vài lần giới thiệu những bài thơ lục bát của Hà My, coi đó là chuẩn mực của mạch thơ này mà Hà My sở hữu. Xem ra, những bài thơ như vậy được nhiều người, kể cả những người sành thơ, dễ chấp nhận hơn! Nói như vậy, mạch thơ kia không phải là ít ý nghĩa trong thơ Đặng Hà My! Đến lượt nó, mạch thơ ấy cũng phải được xem xét một cách cụ thể và chi tiết: Những bài thơ nào mà nhà thơ neo cảm xúc của mình vào một cái trục nhất định, thì thành công hơn là để cho cảm xúc “tùy nghi” - như có lần tôi nói, đó là lối cảm xúc được nắm giữ thể hiện ở điệp tứ qua các hình thức điệp từ-điệp ngữ ở các cấp độ khác nhau. Nói một cách thông dụng, đó là cảm xúc tập trung, chứ không phân tán! Với cách ấy, bài thơ thu hút mạnh mẽ và đông đảo người đọc hơn và đương nhiên bài thơ có hồn! Như vậy, vấn đề không phải là mạch thơ nào, mà là ở riêng mỗi mạch ấy tự tạo cho mình có hồn, hay không! “Hà Nội ơi” là bài thơ có hồn, bởi nó thuộc mạch thơ thứ hai của Đặng Hà My, và nhất là, nó thuộc dòng cảm xúc hoài niệm mà với My là thế mạnh. Ở “Hà Nội ơi”, Hà My cảm xúc về những đối tượng đầy hoài niệm từ Hà Nội gắn liền với nhà thơ từ thuở ấu thơ. Đó là: Đêm Tây Hồ với kè đá, gốc liễu già, trăng thường về đỗ sóng; mùa cốm Vòng xanh biếc nẩy hạt ngọc dậy thì; chiều Quảng An lựng ngát một viền sen; Khâm Thiên vơi đầy tiếng sách mõ xa xăm; đặc biệt là hình ảnh Mẹ với tà áo níu một ngày phai tóc và túi sấu Mẹ mua vẫn còn chua chua mãi ngày xưa... Tứ thơ là vậy, thật là gần gũi dễ cảm nhận về hoài niệm quê hương và về Mẹ. Mặt khác, về ngôn ngữ thơ cũng rất đặc trưng Hà My: Thay vì nói hạt cốm non, lại nói là hạt ngọc dậy thì; không nói trà ướp sen, mà nói trà lựng ngát một viền sen; nói Khâm Thiên đầy vơi với tiếng sách mõ năm xưa thay cho nói điệu hát ca trù của các cô đầu ở phố Khâm Thiên (hay là nói về tiếng tụng niệm ở ngôi đền thờ Thổ Quan tọa lạc trong một ngõ cùng tên của con phố ấy?); không nói mùa sâm cầm bay mà nói mùa lông vũ bay... “Hà Nội ơi” thuộc thể thơ tự do, tức là thơ không có vần nhưng có điệu. Ở nhiều khổ trong bài thơ, Hà My thể hiện được yêu cầu về điệu của bài thơ ấy theo cách sử dụng hiệu quả âm thanh, tiết tấu, thậm chí có vần hạn chế. Do vậy, khiến lời thơ nhịp nhàng, êm ả, quyến rũ người đọc nhiều hơn. Bài thơ “Hà Nội ơi” thuộc mạch thơ “có hồn” như những bài thơ về Mẹ, về màu thu Sài-gòn, về tạm biệt Dortmund, về tạ từ, về những bài thơ tâm sự giàu giai điệu như “Lời cho dế”..., mà tôi đã có lần giới thiệu cùng bạn đọc. Độc giả rất mong được đọc nhiều hơn nữa những bài thơ như trên của nhà thơ nữ Đặng Hà My 2.Những bài thơ có hồn: MẸ ƠI! Mẹ ơi, Hình như đêm qua mẹ khóc Con nghe mưa đổ bên thềm Mẹ à, Có phải đêm qua Mẹ thở dài Ngoài kia lá tuôn xào xạc Mẹ đừng lo! Con chẳng bao giờ buồn Dẫu cho dòng đời trong, đục Con chẳng bao giờ gục ngã Dẫu cho đá nhọn đâm chân Giấc mơ loài người chỉ tầm thường như vậy Bé cỏn con Mẹ Sinh con ra trong mùa trăng khuyết Nữ Thần Băng Giá Artemis cắt rốn cho con Nàng chưa bao giờ biết yêu Và họa sĩ cuộc đời vẽ lên khuôn mặt Gam mầu đối chọi cõi tâm linh Lục, vàng, đỏ nóng cùng sáng trắng Những thị lực ngoại vi Những nét chấm ngoại biên mang tần số thấp Nét bút không khoan nhượng Cung bậc mầu không khoan nhượng Kệ cho đa đoan xé nát cuộc tình Truân chuyên hóa thành câu giao ước Hồng nhan như lời nguyền muôn thuở Con vẫn mỉm cười, Mẹ ạ Mẹ, Con hứng bú ân tình của mẹ Dòng sữa cõi nhân sinh chảy khắp thiên hà Mọi ánh sáng cội nguồn Soi tỏ vào giấc thật đêm Dù tất cả không tuân theo lòng muốn Dù mưa sai gió lạc Dù con bướng bỉnh Sang bên kia quả địa cầu Hoài bão những nấc thang… Thì mẹ ơi Con vẫn sẽ về bên Mẹ Sẽ gục đầu bên Mẹ Ở thang nấc cuối cùng Bậc đầu tiên: Mẹ! TÂY HỒ 2 (NGHIÊNG XUỐNG TÂY HỒ) Không có biển để tung trào như bão tố Nhặt lại thuở miên man Em về... Vỗ cùng sóng với Tây Hồ Búp chiều nở Hé mầm hương hoang dại Cho em gội mùa sương khói Chải lại mái buồn thiếu phụ Tóc xõa nghiêng lên vóc Tràng An Ngón sen ló Hái sao trời vừa mới mọc Tô son đêm Cho nhấp nháy khóe môi cười Nắm bàn tay Giàn ti-gôn ửng đỏ Vuột cánh sâm cầm Tim tím Sóng mắt trôi Em chưa thể cùng anh về với biển Bởi nơi em Chưa dịu sóng Tây Hồ Cát nơi ấy Trùng khơi nơi ấy Em mang về Vời vợi chiết vào thơ Chẳng có ngôi sao nào dấu được vào tay áo Cho thiên đường Thơm thảo giấc yêu Em vẫn thế Nghiêng mây đường Yên Phụ Ươm vu vơ Tóc xõa ngát mây chiều Không có biển Để ngậm ngùi muối mặn Và ngắm những ngôi sao chẳng hái được bao giờ Em lắng đọng một mặt hồ quá khứ Một Tràng An Thăm thẳm giấc cố đô Một Tràng An Cay xé năm cửa ô... MÀU THU SÀI GÒN Trên cành lá cũng môi son chờ mưa em hỏi Sài Gòn thu đâu? Bỗng nhiên mưa tạnh. Qua cầu em, mây đẫm xuống chín màu dòng thu. VẮNG Tạm biệt! Mùa dâng trăng đợi chân về Bến xưa bóng ngả chớm lề nhân gian Trời còn hửng sợi gió vàng Vai nghiêng xõa mái hương nhàn nhạt bay Phố này mây nhuộm nắng này Ngày mai vẫy nhẹ bàn tay giã từ Chao cành táo trĩu riêng tư Mận sâm sẫm tím chín vừa mắt môi Dortmund ơi, Dortmund ơi! Mai em đi nhé gửi lời trả vay Bữa nào trở lại nơi đây Chắc thu đã chín đong đầy mắt ai! TẠ TỪ 2 Hương nhài lỡ kiếp trời đày Vương chiều Yên Phụ dứt day sâm cầm Tràng An rũ mảnh trăng câm Rơi tàn phố cổ màu bầm rằm xưa Lộc vừng thõng độ giao mùa Ứa mắt lá đỏ lạnh lùa heo may Tiếng chuông Trấn Thủ đã gầy Canh gà mẻ giấc trúc lay gió hời Tây Hồ sen vẫn mồ côi Ngón son ngày cũ giờ thôi hái chiều Phủ Ngài nương chút phiêu diêu Mượn nhang khói mỏng chỉ thêu cẩm hằng Ước rồi có một mùa sang Nhả tơ dệt tấm lụa hàng Hà Đông Giá gương soi cuộc lên đồng Gọi ngàn năm trước về tòng phu sau... KHUYẾT ĐẦY Đất anh thiếu nửa vòng quay Nên lăn mải miết giữa ngày và đêm Trăng em như một lời nguyền Ghép từ vô tận vẫn nguyên khuyết đầy Tròn ta từ độ cầm tay Mà sao méo mãi đến ngày tận chung Đất anh thiếu nửa trùng phùng Trăng em thiếu nửa vô cùng vì nhau Ngày đêm sáng tối qua mau Khuyết đầy mấy bận cho đau trọn mùa Ngọ buồn rớt chát cơn mưa Nửa đêm soi lạnh gió lùa à uôm Hạ tàn dầm tiếng cu cườm Ra ta lời lụa cách chuồn chuồn xưa Quay bao lâu nữa mới vừa Ghép bao nhiêu nữa đố vừa vặn em? LỜI CHO DẾ (tặng một người) Con dế hát dưới bụi tầm gai Có một màu trời như khúc du ca của lá Con dế hát dưới giàn thiên lý Có một làn hương như khúc du ca của núi đồi Con dế hát dưới khóm hoa nhài Có vũ hội trắng và khúc du ca của trăng Ngày mai nắng Ngày mai lắng Ngày mai vắng Lời dế rêu phong trên ghế đá buồn Lời long đong trên ngọn cỏ buồn Lời lêu bêu trên “cõi tình” buồn Em như chiếc lá tầm gai như nụ hoa nhài như nhành thiên lý Có khúc du ca của lá Có khúc du ca của núi đồi và khúc du ca của những hạt trăng rơi Dế còn hát nữa không ngân bản tấu nào? Khi có một mùa em về như chiếc lá diêu bông... Mai Thanh sưu tầm-giới thiệu