Về tập thơ “QUAN HỌ ƠI...ĐỪNG” của nhà thơ quân đội Vũ Tuấn Anh (Nhà xuất bản Văn học - 2012)

Nối tiếp các mạch cảm xúc từ tập “Thì thầm đường quê”, tập thơ “Quan họ ơi... đừng” - tập thơ thứ hai - của Vũ Tuấn Anh bộc lộ rõ nét sự rung động của nhà thơ cũng rất phong phú và đa dạng. Trước hết, đó là con người và lời ca quan họ. Quả như nhà thơ nữ Nhã Cầm nhận xét: “Thơ Vũ Tuấn Anh – chén rượu ủ hương bằng men say quan họ” (“Thì thầm đường quê” – tr.112). Là người lính ra đi từ đất quan họ, Vũ Tuấn Anh không mang “Hương thầm” của hoa bưởi (Phan Thị Thanh Nhàn) mà anh “gói câu quan họ hành trang dặm dài” (“Mong”, tr.7), bởi lời ca quan họ như giá trị tinh thần đậm đà ý nghĩa quê hương. “Quan họ ơi...đừng” (tr.16) là bài thơ được lấy tên đặt cho cả tập có cách cảm xúc và cách thể hiện khá lạ. Tạm gọi là cách “nói thế, nhưng không phải thế”, có nghĩa, nhà thơ mê áo tứ thân và khăn mỏ quạ, say lời ca quan họ, nhưng lại nói thác đi là “em đừng...”, để anh “chẳng bị đắm say”- thế thì rõ là anh mê những gì em có, mà sao còn bảo “em đừng”, âu đó cũng là cách nói “đung đưa” của người quan họ đó thôi! Giống như vậy, bài thơ “Phải chi!” (tr.14) cũng với cách “đung đưa” chơi chữ đặc trưng cho cách thể hiện này: "Biết là trầu ấy – “trầu không” Phải chi “trầu có” để lòng bớt say" “Gặp lại liền chị” (tr.18) với vài nét chấm phá, lời ca quan họ điển hình trong “Mời trầu”, “Giao duyên” bộc lộ hoài niệm của những ai đã một thời xuân sắc hát quan họ “Phận không...sao vẫn một đời vấn vương”. Vươn xa hơn tình yêu quan họ là tình yêu ở mọi dạng vẻ, đó là lời mạnh dạn rủ em: “Ở đây chỉ có một mình anh thôi/Đến chơi hãy ở lại chơi” (“Hãy ở lại”, tr.20); học cách nói của ca dao để tỏ tình như “Ướm hỏi” (tr.57): “Nhưng tiền... biết trả thế nào/Hay... cho anh nợ trừ vào chồng em”; hoặc “Nghe tin em đi tu” (tr.70): “Trời còn có gió heo may/Trụ trì ở chốn am này là anh”. Với tình yêu, khi thì ý nhị, kín đáo: “Tại trà” (tr.84), khi thì mạnh bạo nồng nhiệt “Xuống đây, hãy tắm thật lâu!/Anh xin hóa sóng bạc đầu chở che...” (Anh xin thành con sóng, tr.88). Tình yêu học trò là một góc hoài niệm phổ biến được bộc lộ trong bài thơ “Nhớ mùa phượng vĩ” (tr.86): “Điều ước cuối cùng xin gửi theo cánh nhạn Mỗi hạ về lại được chạm miền xưa” Miền xưa, đó là miền thuở học trò – thuở những cánh phượng hồng trên giỏ xe mang theo nỗi nhớ như trong ca từ của bài “Phượng hồng” mà học trò cuối cấp phổ thông đều ưa thích. Một dạng tình yêu đặc biệt, đó là tình yêu vợ chồng bộc lộ qua thơ Vũ Tuấn Anh thật là nồng thắm, chân thành và ân nghĩa. “Hương quyến rũ” (tr.22) cảm xúc về người vợ chuyển lên phố thị ở cùng chồng, nhưng vẫn giữ những nét đẹp thuần khiết của đồng quê – “Hình như em hiểu lòng chồng/Nên mang luôn cả hương đồng đi theo”. Đi cùng vợ bên Hồ Gươm, nhà thơ nhớ lại nụ hôn ngày ấy và “diễn” lại nụ hôn hôm nay: “Lại muốn em thổn thức/Khép mi để anh hôn” (“Kỷ niệm đầu thu”, tr.38). Với “Giãi bầy” (tr.42), nhà thơ giải tỏa băn khoăn của vợ về chuyện mình làm thơ nghe ra thật là “khéo mồm”: “Thế nào... nên mới làm thơ/Mình ơi xin chớ nghi ngờ khổ nhau!”. Chẳng qua, đó chỉ là “Cái đẹp gặp phải hồn thơ/Lẽ nào có thể làm ngơ, vô tình”. Cảm động nhất là bài thơ “Trước đồng lúa chín” (tr.104) bộc lộ tấm lòng của nhà thơ trước nỗi vất vả đồng áng của vợ: “Nắng ơi để một tôi đen Chứ đừng làm má của em bớt hồng Ước chi hóa trận gió đông Quạt cho mát cả cánh đồng chiều nay” Là người lính, Vũ Tuấn Anh hiển thị đời lính trong thơ mình. “Chuyện tình một người lính” (tr.26) kể về người lính lấy vợ thật đơn giản, nhẹ nhàng, nhưng cũng vô cùng đắm say, nồng thắm: “Cứ như trời sắp đặt cho/Bao năm vẫn thấy chẳng no mắt nhìn”. Qua ba mươi năm làm người lính, nhà thơ đã trưởng thành về tinh thần vì cộng đồng và về sự nhìn nhận, đánh giá cuộc đời: Ba mươi năm nhận thấy gì/Vẹn nguyên, chỉ khác binh nhì chút thôi/Giảm đi kiêu hãnh “cái tôi”/Nhưng tăng suy ngẫm đầy vơi thế thời...” (“Ký ức binh nhì”, tr.28). “Tâm sự người lính” (tr.32) trình bày rõ ràng về nỗi vất vả của người lính trong thời bình, trong đó “sẵn sàng ở nơi chiến tuyến”..., cho “Tổ quốc ngàn năm vững chãi yên bình”. Và, người lính cũng có những nỗi niềm đầy vơi: “Thương vợ hiền vắng cánh tay vồng ngực/Lời thì thầm mỗi tối ấm bờ môi”. Là một người làm thơ coi trọng cảm xúc triết luận xã hội, tôi đặc biệt quan tâm đến mạch thơ thuộc dạng này của Vũ Tuấn Anh. Số bài triết luận xã hội trong tập thơ không nhiều, nhưng đủ để tạo nên cơ cấu cho tập thơ không thuần túy chỉ là thơ trữ tình. Bài thơ “Say mình” (tr.101) nêu một thói tật phổ biến của con người là “thích khen, chứ không ưa chê”; không trực tiếp nói ra, nhưng gián tiếp cảnh báo một hậu quả có hại của thói tật ấy. “Rau và cỏ” (tr.102) bày tỏ thái độ xem xét giá trị cuộc sống, như là thông điệp với đời đừng bao giờ nhầm lẫn các giá trị: “Rau thường chậm lớn cỏ thường mau Thổ nhưỡng tuy rằng chẳng khác nhau Danh phận tạo nên? Sao lại thế! Đáng khen là cỏ hay là rau...” “Lời người dưới mộ” (tr.106) được hiểu đây là lời của các liệt sĩ nói với những người còn sống. Các liệt sĩ “chẳng mong gì nữa, chẳng cần chi đâu” cho riêng họ và lời mong muốn tha thiết nhất đối với người sống là: "Xin đừng chỉ có ngợi ca Hãy làm những việc lẽ ra phải làm" Bỗng nhiên, tôi liên hệ tới một chi tiết trong truyện ngắn “Mộng tình” của tôi – hồn ma liệt sĩ nói với người yêu: “Anh đã làm xong nhiệm vụ của mình và không có gì phải ân hận cả! Điều anh mong muốn là những người còn sống hãy làm những gì có ích cho làng quê và cho đất nước”. Thật đáng quý những bài thơ triết luận hiếm hoi trong tập “Quan họ ơi...đừng”của Vũ Tuấn Anh. Về cách thể hiện của tập thơ, trước hết, gồm nhiều thể loại - thơ lục bát, thơ khổ năm, sáu, bảy chữ, thơ tự do... có vần, có điệu. Về ngôn ngữ thơ, bên cạnh hệ thống từ ngữ chân mộc dễ cảm nhận là tập hợp các thi từ-thi ngữ có tính tu từ cao, giàu hình thức thi ca, giàu tính thẩm mỹ... Chúc mừng nhà thơ Vũ Tuấn Anh về hai tập thơ - “Thì thầm đường quê” trước kia và “Quan họ ơi...đừng” mới đây – ra mắt bạn đọc. Độc giả mong sớm được tiếp nhận những tập thơ với chất lượng nghệ thuật cao hơn nữa của nhà thơ Vũ Tuấn Anh. Hà Nội, tháng 8-2012 M.T