BÀI THƠ “ÁNH MẮT NGÀY XƯA”
VÀ LỜI BÌNH
HÀ KHOA
Yêu em từ độ xuân thì
Dung nhan thuở ấy còn gì nữa đâu!
Muối tiêu rắc trắng mái đầu
Nếp nhăn vầng trán hõm sâu vai gầy
Phong trần biết mấy đổi thay
Chỉ riêng ánh mắt vẫn ngày xa xưa
Dung nhan thuở ấy còn gì nữa đâu!
Muối tiêu rắc trắng mái đầu
Nếp nhăn vầng trán hõm sâu vai gầy
Phong trần biết mấy đổi thay
Chỉ riêng ánh mắt vẫn ngày xa xưa
Đời người biết mấy nắng mưa
Tình người vẫn thuở ngu
ngơ... xuân thì.
Khi
được yêu, người con gái thu hút người con trai qua hình thể và tâm hồn. Dường
như đôi mắt - một yêu tố hình thể có sức thu hút mạnh nhất, chả thế mà người
đời hết lời tấm tắc về những "đôi mắt bồ câu", "đôi mắt lá
liễu", "đôi mắt huyền nhung", đôi mắt biết cười"...Còn tâm
hồn là vẻ đẹp bên trong của người con gái - vẻ đẹp đa dạng, ẩn sâu, nhiều khi
khó nhận biết đối với nhiều người mà chỉ người yêu của cô ta mới có thể nhận
biết được. Đó có khi là nết na ngoan hiền, có khi là đậm đà tình nữ, thậm chí,
chỉ là giọng nói nhỏ nhẹ dễ thương...Một quy luật của khoa học tâm-sinh lý chỉ
ra rằng: Vẻ đẹp bên trong nói trên - tâm hồn người con gái - được bộc lộ qua
đôi mắt. Bởi vậy, nên mới có câu "Đôi mắt là cửa sổ của tâm hồn". Dù
là đôi mắt đẹp (như trên đã nói) ngay cả đôi mắt không đẹp, thì vốn dĩ là đôi
mắt, nên vẫn là cửa sổ của tâm hồn! Không ngạc nhiên gì khi đôi mắt gắn với
tình khít khao đến thế, khiến văn chương-nghệ thuật, trong đó có thơ ca bám lấy
đôi mắt. "ăn theo" đôi mắt mà tạo nên sản phẩm văn hóa-tinh thần.
Cũng vậy,"Ánh mắt ngày xưa" không nói nhiều về cái đẹp của đôi mắt,
mà nhấn mạnh tính "vững bền tình yêu" của đôi mắt. Dung nhan người
con gái qua phong trần năm tháng đã tàn phai, "Muối tiêu rắc trắng mái
đầu" / Nếp nhăn vầng trán hõm sâu vai gầy", nhưng "Chỉ riêng ánh
mắt vẫn ngày xa xưa". Ở đây là "ánh mắt", chứ không phải là
"đôi mắt"! Thật sự, là bộ phận cấu thành của cơ thể, đôi mắt vẫn phải
già đi, khác xưa là tất yếu, nhưng "ánh mắt" thì hoàn toàn nguyên
vẹn.Sự tinh tế của ngôn ngữ thơ là vậy đó!
Hai
câu thơ kết luận trong cách so sánh giữa đời người và đời tình, một lần nữa,
cũng là khẳng định sự bất biến của tình yêu:
Đời người biết mấy nắng mưa
Đời tình vẫn thuở xa xưa xuân thì
Bài
thơ ngắn gọn-xúc tích, bộc lộ một trạng thái tình yêu có tính quy luật: Khi
tình yêu lứa đôi thực sự được xác lập, thì tình yêu ấy neo giữ suốt cuộc đời
của đôi trai gái. Điều nhân văn ấy đã được thể hiện trong văn chương –nghệ
thuật từ đông sang tây từ cổ chí kim, theo cách nói dân gian “tình cũ không rủ
cũng đến” và dẫu nhiều bất thuận trong xã hội đương thời, nàng Kiều sau 15 năm
lưu lạc, vẫn tái hồi cùng chàng Kim, gắn nối lại mối tình nảy sinh từ
buổi đầu gặp gỡ trong “ngày xuân con én đưa thoi” chứa chan tình yêu nồng thắm!
Lá thơm trang sách học trò
Lá vàng thu rơi xào xạc
Lá mầm nhú bút non tơ
Lá thông hình kim mũi nhọn
Lá bàng xòe rộng bàn tay
Lá xương rồng dầy và cứng
Lá quế vừa ngọt, vừa cay
Lá khoai đỡ lòng khi đói
Lá cọ che ấm lưng đồi
Lá muồng ngủ khi chờ tối
Lá thơm anh trải em ngồi
Dù muôn vẻ, lá đều là lá
Vẫn đã một lần mang sắc xanh tươi
Dẫu đến độ xám đen màu đá
Nhớ mãi một lần sắc thắm, Người ơi!
Bài thơ "Sắc lá" thuộc dòng thơ triết lý xã hội-nhân văn, gồm 4 khổ với 16 câu. Ở 3 khổ với 12 câu trên, nói về tính chất, đặc điểm của nhiều loại lá - ngầm ý là con người với cuộc sống muôn vẻ, từng có một thời kỳ rực rỡ như màu xanh của lá! Khổ cuối cùng với 4 câu nói về cuối đời của lá: Lá vốn là màu xanh, nay chuyển thành màu xám đen của đá, vẫn nhớ mãi một thời lá thắm xanh - ngầm ý về niềm tự hào của con người, khi đã ngả về phía bên kia của cuộc đời, vẫn không quên thời kỳ rực rỡ, đậm đà ý nghĩa truyền thống của mình! Bài thơ với 4 câu thơ cuối cùng còn đưa ra một thông điệp rằng, ở thời kỳ thanh xuân hãy sống cuộc đời rực rỡ xanh như màu xanh của lá, để đến cuối đời, nhìn lại đoạn đời đã đi qua mà tự hào, mà kiêu hãnh! Mở rộng một chút: Bài thơ gợi nhớ câu nói nổi tiếng trong cuốn tiểu thuyết xô-viết "Thép đã tôi thế đấy: "Con người chỉ sống có một lần, phải sống sao cho ra sống, để khi nhắm mắt, xuôi tay không ân hận với những ngày đã sống phí, sống thừa...".
Bài thơ kết cấu chặt chẽ, hình tượng thơ tập trung; thơ theo khổ 4 dòng, mỗi dòng 6 chữ; vần điệu đúng luật và giọng thơ trầm bổng - uyển chuyển, gợi cảm hứng âm thanh đáng kể!
HÀ KHOA
Những kỷ niệm về Mẹ là phổ biến và lâu bền,
nhất là những khi bắt gặp yếu tố tác động nào đó, thì những kỷ niệm ấy lại dội
vô cùng thao thiết!"Tiếng chim chích chòe" là bài thơ với ý nghĩa như vậy! Con chim chích chòe cất tiếng bên cửa sổ - nơi nhà thơ làm việc - như là yếu tố tác động vào nỗi nhớ Mẹ vẫn neo đậu day dứt trong tâm hồn nhà thơ. Đó là "Tiếng chim ngọt ngào gọi tuổi thơ xưa"; rồi từ tiếng chim đó, bức tranh về làng quê, về Mẹ hiện lên rõ rệt. Ấn tượng nhất là hình ảnh Mẹ lam lũ, cực nhọc suốt đời:
Mẹ còng lưng những tháng năm nhẫn nại
Để mùa về vợi bớt những âu lo
Hình tượng con sáo sậu kiếm mồi, con cá bống lạc đàn làm đâm nét thêm cho nỗi cực nhọc kia của Mẹ. Nỗi cực nhọc có từ nguyên nhân của cái đói quanh năm âu lo vì nó; Mẹ phải còn lưng nhẫn nại để khả dĩ bớt nỗi âu lo trong mấy ngày mùa...Dường như nhà thơ cảm nhận cái đói ấy bám riết cuộc đời mình đến tận bây giờ và nghĩ con chim chích chòe kia như người đang đói, nên vỗ về con chim nhỏ:
Chích chòe ơi, nhặt vài con sâu nhỏ
Như ngày xưa nơi vườn cũ kiếm tìm...
Ở đoạn thơ cuối cùng, tiếng chim chích chòe với những từ ghép "chập chờn", "thao thức", "rạo rực" biểu lộ trạng thái tình cảm của nhà thơ đã quá khứ, đang hiện tại và sẽ tương lai mãi mãi gửi hồn mình về bên Mẹ - nơi vườn xưa xanh thắm, thấp thoáng rặng cây thưa.
Bài thơ bộc lộ tình cảm thật sự chân thành với giọng điệu thiết tha đầy hoài niệm; hình tượng thơ giàu sức gợi nhớ; lời thơ mượt mà; điệu thơ êm ả..., nên dễ gây xúc động đối với người đọc.
HÀ KHOA
Ngẫm ra mới thấu Cõi người:Râm ran tiếng khóc, tiếng cười xen nhau
Bao giờ đời hết khổ đau:
Để cho muôn nẻo chen nhau tiếng cười
Bao giờ đời thực là Đời
Để cho muôn nẻo bời bời tiếng vui...
Hai ý tưởng cơ bản hàm chứa trong "Cõi người":
Một là, thực trạng khách quan của cuộc đời, của cõi người bao gồm hai mặt là tiếng khóc và tiếng cười, nghĩa là khổ đau và sung sướng. Đó như là quy luật tồn tại với hai mặt đối lập của của sự vật:
Ngẫm ra mới thấu Cõi người:
Râm ran tiếng khóc, tiếng cười xen nhau
Hai là, ý niệm về một cuộc đời, về một cõi người tốt đẹp: Ở đó, không còn là "xen" nhau của hai tiếng khóc-cười, mà chỉ có tiếng cười "chen" nhau:
Bao giờ đời hết khổ đau:
Để cho muôn nẻo chen nhau tiếng cười
Dường như chưa bộc lộ hết ý nguyện, bài thơ được tiếp thêm hai câu theo cách thể hiện tuy có khác, nhưng vẫn là ý nguyện trên, để ý nguyện ấy được khẳng định một cách chắc chắn hơn:
Bao giờ đời thực là Đời
Để cho muôn nẻo bời bời tiếng vui...
Đến đây, nảy ra một câu hỏi: Phải chăng, tác giả đã chủ quan, duy ý chí và viển vông, khi mong muốn cuộc sống, cõi người này chỉ còn tiếng cười?
Chính nhà thơ-tác giả "Cõi người" đã có lần giãi bầy như sau: Không phải thụ động một chiều, ý thức con người - trong trường hợp chúng ta đang bàn là ý nguyện, thông qua hành động tác động trở lại hiện thực - ở đây là cuộc sống, cõi người -, khiến hiện thực ấy biến đổi theo ý nguyện của chủ thể "Để cho muôn nẻo bời bời tiếng vui...". Thì đó, hoạt động văn chương -nghệ thuật với mục tiêu Chân-Thiện-Mỹ và các loại hình đồng dạng khác đang "tác động trở lại hiện thực" đó sao?
Thi ca càng như vậy, vịn vào lý lẽ nêu trên, nhà thơ bao giờ cũng chắp cho mình đôi cánh thi ca đế nâng cuộc đời, cõi người bay bổng lên tầm cao mơ ước!
Bài thơ ngắn gọn -xúc tích vừa mang tính triết luận, vừa mang tính trữ tình, nêu bật được hai mặt của vấn đề, với kết cấu mở, khiến người đọc suy ngẫm, động rung về nhận thức và cảm xúc, thậm chí trái chiều với ý tưởng bài thơ, đó là điều bình thường và cần thiết không chỉ của thi ca, mà của cả văn chương-nghệ thuật, nói chung.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét