MỘT BÀI THƠ HIẾM GẶP VỀ TRIẾT LUẬN XÃ HỘI

Báo Văn nghệ của Hội Nhà văn Việt Nam, số ra ngày thứ bảy 30-7-2011 đăng bài thơ dưới đây của nhà thơ Quang Huy: THÁNH GIÓNG Giặc tan. Phi ngựa lên trời Đình cong còn chiếc lá phơi cuối chiều Đất hằn dấu ngựa mòn rêu Bụi tre bật gốc thả xiêu đáy hồ Công danh coi tựa trò đùa Gió hoang thổi lạnh ngai vua đến giờ. QUANG HUY Bài thơ sáu câu không nhằm kể chuyện huyền thoại về Thánh Gióng mà đề cập một ý tưởng triết luận xã hội sâu sắc: Quan hệ giữa công trạng, lợi danh và quyền lực. Mở đầu bài thơ là một câu thơ cắt đôi gồm hai thi tứ: Giặc tan và phi ngựa lên trời. Lô-gíc của vấn đề là người có công cũng là người có danh nên được gọi chung là công danh, tức là người có công trạng, thì tất yếu được nắm quyền lực, nhưng Thánh Gióng đã làm trái cái lô-gíc ấy. Ngài từ bỏ quyền lực để “phi ngựa lên trời”, dửng dưng, không đoái hoài đến danh và quyền được hưởng! Những thứ còn lại thì sao? Mái đình khả dĩ tượng trưng cho chút tri ân chỉ còn là chiếc lá rơi cuối chiều; dấu chân ngựa một thời xông pha chiến trận, nay chỉ là dấu vết rêu phong; bụi tre Đằng Ngà từng là thứ vũ khí làm tơi tả kẻ thù, thì nay nằm xiêu vẹo nơi đáy hồ tĩnh lặng... Hai câu kết bày tỏ thái độ triệt để của nhà thơ về công trạng, danh vọng và quyền lực: Công danh coi tựa trò đùa Gió hoang thổi lạnh ngai vua đến giờ: Thánh Gióng không coi công lao là gì và cũng xem thường danh vọng và quyền lực – tất cả chỉ “tựa trò đùa” mà thôi, vì thế mà cái ngai vua tượng trưng cho quyền lực cũng bị phơi ngoài gió hoang qua chuỗi dài năm tháng! Xưa nay, ở nước ta, nhiều văn quan-võ tướng cũng ít nhiều theo gương Thánh Gióng như Nguyễn Trãi, Nguyễn Bỉnh Khiêm, Nguyễn Công Trứ...Ngày nay, cũng không phải không có người như thế! Với “Thánh Gióng”, nhà thơ triết luận về một phẩm chất cao đẹp của con người là tự giác cống hiến cho đời, chứ không đòi hỏi đời phải trả công cho mình; hơn nữa, không vì có chút công lao mà đòi hỏi danh vọng, quyền lực! Nghĩ rằng, bài thơ không chỉ là tuyên ngôn về lẽ sống phẩm giá muôn đời, mà còn rất có ý nghĩa thời sự, khi mà tình trạng ham hố, tranh giành, chạy chọt chức quyền đang là điều đáng lên án hiện nay. Mai Thanh