NGHỆ THUẬT TRONG TẬP THƠ TÌNH "GÕ CỬA THIÊN ĐÌNH"

Mai Thanh Nhân kỷ niệm tròn tuổi 80, nhà thơ Thang Ngọc Pho cho ra mắt bạn đọc tập “Gõ cửa Thiên Đình” gồm 80 bài thơ tình – như là bó hoa gồm 80 bông dâng Đời và cũng tự dâng mình! Tôi đã viết những bài giới thiệu các tập thơ “Sao Hôm Sao Mai”, “Sắc màu tình yêu” và “Sao Ái tình”. Ở các tập thơ ấy, khi đề cập đến thơ tình yêu, tôi thường nhấn mạnh những những ý tưởng đắm say, khoáng đạt, phiêu bồng trong thơ Thang Ngọc Pho, mà nổi bật là ý tưởng khoáng đạt, tức là tình yêu mang tầm cao rộng, gắn với trăng sao, mây trời, sông biển..., mà tôi thường gọi là “tình yêu mang tầm vũ trụ”, chẳng hạn: Anh là ngôi sao Hôm Em là ngôi sao Mai Chúng mình chung là một Người đời nhầm tưởng hai! (Sao Hôm Sao Mai) Hay: Sóng thần từ đâu đến? Từ đáy sâu đại dương! Sóng tình từ đâu đến? Từ đáy tim yêu thương! (Sóng) Hoặc: ...Còn tôi sống kiếp tình si Mai ngày không biết hồn đi đường nào Bắc thang lên hỏi Nam Tào Phán rằng hồn hoá thành Sao Ái Tình! ( Sao Ái tình) Thêm nữa: Em bảo tim em đã giá băng Anh quyết vác rìu quanh trái đất Chặt hết rừng cây của núi ngàn Xếp chặt lòng em làm chất đốt! Em bảo tim em đã nguội rồi Anh quyết bắc thang lên tận trời Gõ cửa thiên đinh xin tý lửa Thắp cháy tim em anh mới thôi! (Gõ cửa Thiên Đình) Lần này, với tập thơ “Gõ cửa Thiên Đình” – tập thơ mới có bổ sung một số bài thơ ở ba tập thơ nói trên -, tôi nói về nghệ thuật thể hiện của tập thơ này. Bao trùm và là cơ sở cho hình thức nghệ thuật của tập thơ này là lối thơ truyền thống được phát triển về tư duy hình tượng cũng như về ngôn từ đạt tới hiệu quả nghệ thuật cao. Điều này có nghĩa, “Gõ cửa Thiên Đình” không phải là lối thơ truyền thống thuần túy như ta thường gặp - lối thơ chỉ nhằm chuyển tải ý tưởng là chủ yếu; nghệ thuật chỉ là hợp vần điệu hoặc vài ba ngôn từ chọn lọc gọi là cho có! “Gõ cửa Thiên Đình” cũng không phải là lối thơ hiện đại mà các nhà thơ trẻ (kể cả một số nhà thơ tuổi cao) đang theo đuổi và coi đó như là lối thơ “thời đại hiện nay” (!?). Như vậy, “Gõ cửa Thiên Đình” thuộc dạng thơ từ truyền thống phát triển theo quy luật tự nhiên của thi ca, đạt tới hiệu quả nghệ thuật đáng kể; tập thơ ấy nằm trong giàn thi ca đại biểu chính thức cho thơ Việt hiện nay. Từ nét chung ấy, nghệ thuật thơ “Gõ cửa Thiên Đình” thể hiện nổi bật ở mấy điểm sau đây: -Cảm kể, là lối bộc lộ cảm xúc thi ca qua chuyện kể. Xuân Diệu có “Làng Còng”, “Cha đằng ngoài, mẹ ở đằng trong”; Tố Hữu có “Bà má Hậu Giang”, “Chuyện em”... là lối thơ cảm kể. Thang Ngọc Pho dùng lối cảm kể để nói về tình yêu. Chuyện kể về con sam là một chuyện như vậy: Con sam đực suốt đời/Cưỡi trên lưng con cái/Chẳng bao giờ chịu rời/Chúng bên nhau mãi mãi... (Chuyện con sam). Nhà thơ kể về chuyện siêu âm tim: Mấy lâu nằng nặng trong tim/Nay đi khám bệnh để tìm nguyên nhân/Hiện lên màn ảnh siêu âm/Buồng tim ẩn một thi nhân đa tình. (Siêu âm). Thơ cảm kể dễ làm, nhưng khó hay, bởi nhà thơ phải gắn tâm hồn, gắn cảm xúc vào chuyện kể mà việc gắn này là rất khó. Tác giả “Chuyện con sam” và ”Siêu âm” đã làm được điều đó! -Vật hóa là cách mà Thang Ngọc Pho thường sử dụng trong thơ anh, nhất là thơ tình. Trong thi ca, nhân hóa đã nhiều, nhưng vật hóa còn ít (trừ văn chương cho thiếu nhi). Ở “Gõ cửa Thiên Đình”, với “Hóa thân”, Thang Ngọc Pho, vật hóa tình yêu thành nhiều dạng thái: Ước gì ta hóa chiếc gương/Mỗi ngày soi bóng người thương mấy lần/Ước gì hóa bộ áo quần/Ngày đêm ôm ấp tấm thân ngọc ngà/Ước gì ta hóa bông hoa/Để em ngắm nghía hít hà nâng niu/Ước gì ta hóa chú miêu/Để em ve vuốt cưng chiều trên tay/Ước gì ta hóa cánh bay/Đưa em du ngoạn trời mây chín tầng/Ước gì hóa độc huyền cầm/Bá Nha gửi khúc đan tâm Chung Kỳ/Ao trong ta hoá ước gì/Để em ngụp lặn những khi oi nồng/Ước gì ta hóa giọt hồng/Chu du huyết quản tận cùng trong em/Rồi về ngự trị buồng tim/Mình ta mắc võng ngủ yên lâu đài/Ước gì ta hóa quan tài/Để ta ôm trọn hình hài cõi âm/Ước sao nghìn phép hóa thânTrời đất quỷ thần cũng phải đánh ghen/Bởi vì ta quá yêu em. (Hóa thân). Tôi thấy cần thiết dẫn ra toàn bộ bài thơ trên đây để thấy được cách tu từ vật hóa triệt để đến mức nào của tác giả. “Lưới thơ” cũng là một bài thơ sử dụng phương pháp tu từ vật hóa đặc sắc: “ Ta làm con nhện nhả tơ Dệt thành một tấm lưới thơ bẫy tình Em là con bướm xinh xinh Bay ngang mắc phải lưới tình ta giăng Đợi chờ đã mấy mùa trăng Thể nào cũng bắt cho bằng được em! -Gắn kết với văn hóa dân gian là cách mà “Gõ cửa Thiên Đình”cũng thường dùng. Người đọc thấy thấp thoáng trong tập thơ là những hương cau, hương trầu, giậu mùng tơi, “cây cải về trời”...; những Ngưu Lang – Chức Nữ, Từ Thức, Thiên Đình...Bài thơ “Thiếu nhau” thể hiện khá rõ nét phương pháp tu từ gắn kết văn hóa trong tập thơ ”Gõ cửa Thiên Đình”: Bữa nào hai đứa thiếu nhau Như loan thiếu phượng như trầu thiếu cau Như trà ngon thiếu hương ngâu Ghe thuyền thiếu lái, đàn bầu thiếu dây Bữa nào ta gặp nhau đây Cánh đồng khô cạn được ngày mưa tuôn Là tan đi hết nỗi buồn Thiếu nhau một khắc, thừa luôn một ngày! (Thiếu nhau) -Lối so sánh-ví von được dùng khá phổ biến trong tập thơ mà chúng ta đang bàn. Bạn đọc thường thấy những từ “em là”, “em như” để so sánh-ví von em như những gì đáng yêu, đáng quý và thiêng liêng nhất: Mắt em là biển sóng/Cho lòng anh xôn xao/Mắt em là ngôi sao/Cho lòng anh lấp lánh/Mắt em là gió mạnh/Cho lòng anh mây trôi/Mắt em là mặt trời/Cho lòng anh bốc lửa/Nếu em nhìn anh nữa/Anh sẽ hóa thiên thần! (Mắt em-I); Mắt em là mặt trời/Tỏa ngàn tia nắng ấm/Bủa vây tâm hồn tôi/Cả một trời vương vấn/Tội nghiệp con đại bàng/Đã mấy lần vỗ cánh/Không lần nào đủ mạnh/Để thoát khỏi nắng vàng/Mắt em là ngọn lửa/Thiêu đốt trái tim tôi/Lửa đã cháy lên rồi/Không thể dập được nữa/Trăm ngàn lính cứu hỏaTrăm ngàn chiếc vòi rồng/Trăm ngàn lần phong tỏa Vẫn chỉ là số không/Mắt em là mặt trời/Mắt em là ngọn lửa/Lửa đã cháy lên rồi/ Không thể dập được nữa!(Mắt em- II). -Cuối cùng là cách gieo vần trong “Gõ cửa Thiên Đình”. Cách gieo vần phổ biến là theo thể thơ lục bát. Thơ lục bát Thang Ngọc Pho gợi cảm, giàu hình ảnh, mượt mà. Ngoài thơ lục bát, là thơ năm, sáu, bảy chữ; thậm chí, có cả thơ Đường luật, mà mỗi dạng thơ ấy là hình thức phù hợp với nội dung được bộc lộ. Có một bài thơ bảy chữ với “thanh không” khá hấp dẫn, thể hiện tính khoáng đạt của tình yêu: Nghe âm vang lan trong không gian Nghe mây tan lan trong mênh mông Nghe chim ca muôn nơi râm ran Hai ta giang tay đi dung dăng Em ơi ta không đi trong nhân gian Ta đưa nhau bay lên mây xanh Hai ta lang thang trên cung trăng Ta che ô đi xem sao băng Ta thuê ghe đi chơi trên sông Ngân Ta theo sao bay trong Tinh Vân Em ơi, ta thiên cư nơi đây muôn năm! (Lang thang trên cung trăng) * * * “Gõ cửa Thiên Đình” là tập thơ thứ tư của nhà thơ Thang Ngọc Pho – tập thơ tình gồm 80 bài, trong đó có một số bài được chọn từ ba tập thơ đã xuất bản. Đây là tập thơ khác biệt so với ba tập thơ trước, bởi đây là một tập thơ tình trọn vẹn; hơn thế, vì được chọn lọc, nên chất lượng nghệ thuật của tập thơ có sự vượt trội. Chúc mừng nhà thơ Thang Ngọc Pho tròn tuổi 80 cùng với tập thơ tình “Gõ cửa Thiên Đình” ra mắt bạn đọc nhân dịp này. Hy vọng, bạn đọc sẽ đón nhận tập thơ này với cảm tình đặc biệt với nhà thơ, nhà giáo, nhà nghiên cứu-phê bình văn học Thang Ngọc Pho.