THƠ ĐẶNG HÀ MY

Thơ Hà My hiện đang được quan tâm của nhiều độc giả yêu thơ với mối cảm tình đặc biệt. Thơ Hà My phong phú về ý tưởng và đa dạng về cách thể hiện. Về ý tưởng, có thể tạm nêu lên bốn mặt sau đây: Cõi tình yêu; chốn cuộc đời, miền thương nhớ và vùng tự ý thức. 1. Về cõi tình yêu, trước hết, đó là trạng thái yêu mênh mang và cao rộng “ngang tầm vũ trụ”. Thường là khi nói đến tình yêu, Hà My đề cập đến vũ trụ, đến không gian nhiều chiều, thời gian vô tận, bởi tình yêu đối với Hà My là thả lòng hết cả, nên mênh mang, chứ không nhỏ nhoi, chật hẹp; thậm chí, làm lệch xô cả vũ trụ: Em gấp thời gian thành bước nhảy bốn chiều Trái đất bẻ cong không gian từ mọi hướng Chạm vào thân thể anh Vòng cung định hình xoay ngược Em hững hờ cơn gió Thổi tung hết ngàn sao Nhấp nháy tìm trong đêm (Bước nhảy thời gian) Dĩ nhiên, với tình yêu như thế không thể không có yếu tố phồn thực trong thơ Hà My! Xưa nay, yếu tố phồn thực đã tồn tại trong văn chương nói chung và trong thi ca nói riêng, vì thế, là điều tự nhiên khi thơ ca ngày nay có yếu tố này. Ai thành kiến với thơ phồn thực quả là không công bằng! Về yếu tố này, thơ Hà My có tính gợi cảm nhiều hơn là thực cảm; nhà thơ không nói một cách trần trụi, mà chỉ nêu vừa đủ để gợi cho người đọc điều muốn nói, do đó mà thơ Hà My phồn thực, háo hức, thậm chí bạo liệt, chứ không thô tục: Bờ môi lần tìm bờ môi vội vàng run rẩy trần trụi bản thể một loài sói hoang ngửi thấy mùi thịt da trong đói khát điên cuồng. Ôm ấp dại khờ ... (Thảo Miên) hay: Đêm nay mình hóa thân Tan vào nhau Tan vào giấc mơ Tan vào thiên đường Động hoa vàng mở cõi thiên thai… Tàn đêm Anh còn đây mùa heo may lắng đọng Mùa chưa vơi nỗi nhớ Giờ em con đường tuyết rụng Hồng hồng Ửng xước vết chân ai... (Tự tình) Đừng tưởng tình yêu trong thơ Hà My chỉ có vậy! Không đâu, cũng nỗi niềm và đắng đót lắm! Trạng thái này thể hiện từ những lời trách móc nhẹ nhàng: Có một điều em không thể nào biết Anh một lần đã đủ cho ngàn năm Em ngàn năm chưa đủ cho một lần Anh một lần là ngàn lần anh được Em ngàn lần là ngàn lần em mất Chỉ đơn giản vậy thôi: Số một ngàn lẻ một. (Ngàn lẻ một chuyện tình) Hơn thế, đi đến cật vấn tình yêu: Anh giấu gì trong những chiều trống rỗng Một thảo nguyên xanh hay một trời mây trắng Giấu vó hoàng hôn Tung bờm lướt gió Giấu đám mây hình thiếu phụ Giấu một nàng tiên... (Một ngày mây trắng) Có lẽ “Giường tình” là đỉnh cao của tình yêu thuộc trạng thái này: Buồn bã, chán chường pha màu thất vọng: Em xoay về bản gốc loài người cởi bỏ áo quần rút tung sợi buộc rũ chăn mền xếp lại gối đôi gài viên thuốc lên chiếc giường tình yêu bệnh tật chiếc giường hàng trăm đôi tình nhân đi qua lột lờ đệm cong thân xác oằn những sướng vui oằn những sự thật rập rình tiếng thở ngắn dài cặp mắt đa tình và nụ cười phóng đãng chảy lòng thòng… (Giường tình) Tình yêu trong thơ Hà My bộc lộ đa dạng đến thế, chứ đâu chỉ có tình yêu “bốc lửa” đơn chiều, như có người vẫn nghĩ? 2. Về chốn cuộc đời, trong văn xuôi của Hà My, chốn đó là chàng Hiệp - nghệ sĩ yêu nghề đến điên dại, là người thợ điện khi nghèo thì ăn vận quần áo hở hang đến hài hước, khi trở thành giàu có thì complet – cravat sang trọng, đàng hoàng..., còn ở thơ, trước hết, là hiện thực của không gian gắn liền với đời sống vật chất-tinh thần của nhà thơ, đó là Hà Nội – nơi chôn rau cắt rốn, với những “Tây Hồ nghiêng”, với Tràng An thanh lịch; đó là Sài-gòn dẫu chẳng phải quê hương, chỉ là bất chợt, thế mà: Một ly cà phê đen Những khuôn nhìn là lạ Chợt mưa rồi chợt nắng Chợt phố chợt mình em Ngồi mà như hối hả Đi mà như đang dừng Cây vẫn mùa xanh lá Em giữa màu rưng rưng Chưa nhạt gió heo may Chưa phai mùa Hà Nội Đêm Sài Gòn bối rối Hương nào thảng thốt bay. (Bất chợt Sài-gòn) Ngay cả Dortmund –Cộng hòa Liên bang Đức – nơi quê hương thứ hai, cũng lưu giữ trong tâm hồn nhà thơ nỗi niềm nhớ nhung da diết, khi tạm biệt nơi này: VẮNG Tạm biệt Mùa dâng trăng đợi chân về Bến xưa bóng ngả chớm lề nhân gian Trời còn hửng sợi gió vàng Vai nghiêng xõa mái hương nhàn nhạt bay Phố này mây nhuộm nắng này Ngày mai vẫy nhẹ bàn tay giã từ Chao cành táo trĩu riêng tư Mận sâm sẫm tím chín vừa mắt môi Dortmund ơi, Dortmund ơi! Mai em đi nhé gửi lời trả vay Bữa nào trở lại nơi đây Chắc thu đã chín đong đầy mắt ai! (VẮNG) Thật là độc đáo, một bài thơ tạm việt xứ Tây mà lại bằng thể thơ lục bát nhuần nhuyễn, mượt mà Việt Nam đến vậy! Phải chăng, cái độc đáo Hà My thường bộc lộ theo lối “trái khoáy” như vậy chứ! Cõi tâm linh bảng lảng phải chăng cũng là một chốn cuộc đời của Hà My? Nhà thơ cùng bạn lễ nhập đồng với biết bao giá bóng: Em quay cuồng trong hương khói Cuồn cuộn cuốn cuồng quay Thánh hiển linh Quan Đệ Ngũ - Tuần Tranh- Hoàng Mười - Hoàng Bảy Thánh Mẫu đài các uy nghi áo vàng áo đỏ Các Cậu các Cô dỗi hờn như trẻ nhỏ Tích xưa Cô Chín đánh rơi chén ngọc Bị Ngọc Hoàng đày xuống trần gian Hoa gùi trên lưng cong mảnh thân kiều Lửa uốn lượn vòng tay ngà em múa Mặt ngợi ngợi thánh thiện nét đài trang... Em ngoài không gian Em ảo ảnh lung linh Ngả nghiêng Em ném tiền (Nhập đồng) Chốn cuộc đời của Hà My còn là không gian văn hóa dân tộc. Quan sát một đám rước kiệu sang mùa, nhà thơ nhìn thấy chất văn hóa dân gian đượm sắc màu Tây Hồ-Hà Nội: Huyền mị đêm mắt tím Thăm thẳm Cổ Ngư gió tràn chớp khóe môi đầy Lồng lộng phương em Sao trời thả hết sợi tơ xanh nhấp nháy Vướng buộc đam mê màu cánh sen E ấp nụ biếc Nhấp nhô ngọn sóng Phủ Tây Hồ Đêm vỗ vào đêm Nhớ tràn vào nhớ... Câu thơ hạ phàm Kiệu rước một mùa sang (Kiệu rước mùa sang) Còn một chốn cuộc sống kín đáo, đeo đẳng, day dứt Hà My đó là văn chương nói chung và thơ nói riêng! Ở chốn ấy, Hà My thể hiện lòng mến yêu thơ tha thiết, nhưng chưa thật sự bằng lòng với mình qua nhiều bài thơ được đề cập. Song, tập trung nhất là bài “Lệch đỉnh tình yêu” với phụ giải bài thơ rằng: “ Khi những người thân mắng tôi, bảo tôi phải cố gắng rời xa nàng…Tôi đã thử, tôi đã viết về một thể loại khác, tránh không nhắc tới nàng. Vậy mà đêm đêm, nàng vẫn hiện về, tôi căm thù nàng, vì không bao giờ tôi có nàng thật sự, có lúc tưởng đã ôm trọn nàng, nhưng không phải…nàng vẫn xa vời. Tôi đang nói đến nàng Thơ, nàng Thơ không có giới tính, không có khuôn mặt, không có hình dáng…” Và, nhà thơ viết: Nàng đã về, đêm Tôi ôm chặt sợ nàng bay đi mất Trườn lên người tôi Như con rắn bạn của Eva, Lót đỏ cuốn mùi táo chín Hạt sương rụng cõi địa đàng Hôn môi tôi, đầm đìa nước mắt, Hôn môi tôi đầm đìa sự thật Nàng chẳng khóc vì tôi Đó, cái chốn cuộc sống của Hà My phong phú vậy đó! 3. Về miền thương mến, trước hết là Mẹ! Trong thơ, Hà My đến với nhiều đối tượng: Khi là với người yêu, khi là với bạn bè thuở ấu thơ, khi là với đồng nghiệp hiện thời..., nhưng, xúc động nhất vẫn là với Mẹ, về Mẹ. Một bài thơ không dài về Mẹ, Hà My nói được những điều cần nói nhất với mẹ. Trước hết, hình ảnh Mẹ sáng ngời tỏa rạng giữ thế gian này: ... Tất cả những cánh rừng đại ngàn Tất cả những dòng sông và biển cả Những cánh đồng ngợp đầy hoa lá Những phố phường êm ả Tất cả... Tất cả... Bỗng nhạt nhòa Khi bên Mẹ. Mẹ ơi! (Mẹ ơi!) Và tất cả những sức mạnh hữu hình và vô hình không quật ngã con, nhưng chỉ một nếp nhăn trên trán Mẹ đủ cho con ăn năn cả một đời: Bão tố từ những cánh rừng giật tung lên cành lá Dòng chảy từ những dòng sông cuộn trào lên thác lũ Không làm con khiếp sợ Những cánh đồng tàn tạ Phủ đầy tuyết trắng Những con phố lạnh lẽo trong đêm chia ly Những dối lừa của đầu môi chót lưỡi... Không làm con buồn Không làm con băn khoăn Nhưng.. Một nếp nhăn Thoáng buồn trên mặt mẹ Không hài lòng vì con Đủ cho một đời Để con ăn năn Mẹ ơi! (Mẹ ơi!) Cùng với “Mẹ ơ!”, Hà My còn có "Thơ tặng Mẹ". Thực chất, đây là lời tâm tình, hơn thế, là lời an ủi Mẹ bắt nguồn từ nỗi buồn của Mẹ, khi Mẹ nghĩ tới con vất vả nơi "bên kia quả địa cầu"; con bị những kẻ chỉ với "giấc mơ tầm thường-cỏn con" muốn làm con ngã gục. Mẹ ơi, "con sinh ra trong mùa trăng khuyết", tiếp xúc đầu tiên với "nữ thần Băng Giá", rồi bao nhiêu chuyện chẳng lành...Bản mệnh con là vậy, nhưng "con không gục ngã, con vẫn yên lành"...Con nói tất cả những điều ấy để “Mẹ đừng lo” cho con! Hà My đã khéo léo sử dụng lời tâm tình-an ủi Mẹ thành tự sự về mình, hơn thế nữa là thái độ của mình trước cuộc đời! Bài thơ với lòng chân thành, dễ cảm nhận gây xúc động rất đáng kể đối với bạn đọc. Sau Mẹ, miền thương nhớ còn là mảnh đất Hồ Tây, đó là chốn cuộc đời như trên đã nói; đó còn là miền thương nhớ của Hà My: Nào là Hồ Tây với cánh sâm cầm; nào là Đường Yên Phụ với quán cà phê, Đường Cổ Ngư lộng gió giữa hai hồ; rồi nữa, hoa sen lựng hương hồn thu thảo, còn thêm miếu Hai Cô nghi ngút khói hương trầm...(Xem những bài về Hồ Tây). Thế đó – miền thương nhớ trong Hà My là vậy! 4. Về vùng tự ý thức, đó là nói về ý thức và hành động để Hà My tự khẳng định mình. Dường như nhà thơ có phẩm chất ấy từ khi còn là một đứa trẻ. Hà My kể rằng, khi lên chín mười tuổi, bọn trẻ cùng xóm không dám chơi với, vì coi Hà My như “con yêu tinh” (?). Chắc là nghịch ngợm và bắt nạt bọn trẻ ghê lắm! Từ tự ý thức, đi đến hành động để khẳng định mình có dáng dấp như bà Chúa thơ nôm ở thế kỷ 18 vậy! Rõ rệt, đó là ý thức không thua kém người khác giới, chả thế mà ở bài thơ “Thánh nhập” nghiêm túc là thế, mà nhà thơ đã: Em ném vào anh một đồng tiền Như ném vào con nhái bén Đang đu mình lên đài sen Ném tia nhìn vào anh Thằng đàn ông đã đánh cắp thiên thần của Thánh Thằng đàn ông đang lom khom nhặt Nhặt những đồng tiền Nhặt hài xanh em vứt Nhặt tàn hoa nát rụng Nhặt cả tàn hương Cả tiếng cười khanh khách Cả cái nhìn khinh bỉ của em Cúi đầu im lặng... (Thánh nhập) Thì ra, Hà My dựa vào Thánh nhập để “hạ bệ” người khác giới vậy đó! Song, có lẽ, vùng tự ý thức mà nhà thơ đạt tới đỉnh cao là bài thơ “Paris màu rượu chát”. Tất cả hào quang tráng lệ mà người ta ngưỡng mộ, thậm chí đến cả Quân vương mà người ta tôn vinh, đều dưới tầm của cái đẹp và cái tự nhiên nói chung, và cái đẹp của người đàn nói riêng. Đó là: Chiều quấn lên tháp Eiffel chiếc váy hời hời Chiếc váy lơi lơi Bung tà huyết dụ Và là: Giọt nắng trần truồng Lõa lồ cung điện Giọt nắng lạnh lùng Trắng phơi vương miện Giọt nắng trằn mình Nhuốm tượng Quân vương Trong các mặt của ý tưởng thơ, vùng tự ý thức được thể hiện gián tiếp, kín đáo, nhưng là vùng rất có ý nghĩa xã hội như bài thơ vừa dẫn. Tương tự, ở một khía cạnh khác, bài thơ miêu tả về cái mặt người bị lõm cũng rất có ý nghĩa xã hội (Xem bài “Lõm mặt người”). Mong nhà thơ Hà My sẽ có nhiều bài tương tự như vậy. Ngoài ý tưởng thơ, hình thức thể hiện của thơ Hà My cũng cần thiết được đề cập đôi nét. -Trước hết, về ý tưởng thơ, Hà My thuộc nhà thơ coi trọng việc làm thơ theo ý người xưa là “thi mạch kỵ lộ”. Quả vậy, nhiều người đọc thơ Hà My nói “cảm thấy hay, nhưng không hiểu hết!”. Nếu chia thơ theo cấp độ cảm nhận đối với số đông bạn đọc, thì có thể thấy như sau: dễ hiểu; hiểu được; khó hiểu; và không hiểu. Thơ dễ hiểu thì đơn giản là dễ hiểu, đến mức như là diễn ca vậy đó; thơ hiểu được là thơ thực sự thơ cho số đông, kể cả người sành thơ và không sành thơ; thơ khó hiểu kén người đọc lắm, số người đọc phần đông là dân sành thơ, nhưng đó thường là thơ hay. Còn thơ không hiểu, thì cổ kim-đông tây chả mấy ai ưa mộ, kể cả độc giả sành thơ nhất! Thơ Hà My thuộc dạng thơ ở cấp độ thứ ba: Thơ khó hiểu và là thơ hay! -Thứ đến, về thi từ-thi ngữ, rộng ra là hình tượng thơ, Hà My đạt được sự độc đáo đáng kể. Đó là những ngôn từ hiếm gặp, thậm chí mới mẻ như “chiếc váy hời hời”, “chiếc váy lơi lơi” “Chống chếnh bước soi nghiêng”, “chiều nghiêng”, “Gối chăn xô nhau ưng ức”..., nhiều lắm, không sao kể xiết! Những hình tượng thơ đẹp đọc lên thấy ngay cái “vị hay” ngấm vào cảm nhận mà không tự giải thích được vì sao nó hay, thí dụ: Con dế hát dưới bụi tầm gai Có một màu trời như khúc du ca của lá Con dế hát dưới giàn thiên lý Có một làn hương như khúc du ca của núi đồi Con dế hát dưới khóm hoa nhài Có vũ hội trắng và khúc du ca của trăng (Lời cho dế) Cũng cần nói thêm về các hình tượng thơ Hà My thường dùng, đó là điệp tầng: Ý tưởng thơ được nhấn nhiều lần, mà ta thường gặp ở nhiều bài thơ của Hà My, thí dụ, “anh dấu gì”, anh dịch chuyển gì”, “anh sẻ chia gì” trong “Một ngày mây trắng”; hoặc ký tưởng: Thơ gửi gắm ý tưởng, thí dụ, bài “Nhập đồng” tưởng chỉ nói chuyện lên đồng với nhiều giá đồng, nhưng còn gửi vào đó thái độ “hạ bệ” đám đàn ông! - Cuối cùng, là vần điệu. Thơ Hà My phổ biến là thơ tự do, nên được chú ý về điệu! Đáng chú ý là, những bài thơ thuộc dạng điệp tứ (ý tưởng thơ được nhấn lại), thì bài thơ có kết cấu chặt chẽ và thi điệu nhuần và mượt. Thấy thêm rằng, thơ lục bát của Hà My dẫu chưa nhiều, nhưng được thể hiện khá mượt mà, thí dụ: VẮNG Tạm biệt Mùa dâng trăng đợi chân về Bến xưa bóng ngả chớm lề nhân gian Trời còn hửng sợi gió vàng Vai nghiêng xõa mái hương nhàn nhạt bay Phố này mây nhuộm nắng này Ngày mai vẫy nhẹ bàn tay giã từ Chao cành táo trĩu riêng tư Mận sâm sẫm tím chín vừa mắt môi Dortmund ơi, Dortmund ơi Mai em đi nhé gửi lời trả vay Bữa nào trở lại nơi đây Chắc thu đã chín đong đầy mắt ai! Thơ 5 chữ khá chuẩn mực cũng có chỗ đứng khá vững trong thơ Hà My, chẳng hạn: Sài Gòn bất chợt Chưa nhạt gió heo may Chưa phai mùa Hà Nội Trời Sài Gòn hôi hổi Chợt òa mưa bóng mây Cà phê rơi nhanh hơn Lời nào như cũng vội Đêm Sài Gòn bối rối Nhấp nháy bao giọt buồn Lần đầu hay lần cuối Những con đường đan chen Thì thầm hay vẫy gọi Lạ lùng hay thân quen Một ly cà phê đen Những khuôn nhìn là lạ Chợt mưa rồi chợt nắng Chợt phố chợt mình em... Bất chợt, tôi nghĩ, giá như thơ Hà My có thêm nhiều hơn nữa những bài thơ thuộc các thể thơ lục bát , song thất lục bát, thơ 5-6-7 chữ... hẳn là vườn thơ Hà My đậm sắc hơn nữa! Cần nói gì để Hà My lưu ý trong thơ mình? Chỉ có hai điều có tính nhắn nhủ: Một là, thơ khó hiểu là thơ hay, nhưng Hà My cần biết “cảnh giác” dừng lại trước ranh giới giữa khó hiểu và không hiểu! Khó hiểu là thơ hay, nhưng không hiểu thì làm sao còn cái hay để mà hiểu; hai là, thơ tự do cần có điệu, thậm chí có vần hạn chế! Âm nhạc làm say đắm lòng người vì âm nhạc có giai âm - đó là thế mạnh của nhạc. Thi ca có vần điệu – cũng là thế mạnh riêng của thơ so với các dạng văn chương khác, dại gì mà nhà thơ tự tước bỏ nó đi! Vậy nên, Hà My đừng bỏ quên điệu trong thơ tự do của mình. Đó chỉ là đôi lời lưu ý Hà My – có thể trong quá trình tiếp xúc độc giả, nhà thơ đã tự nhận ra những điều ấy. Chúc mừng nhà thơ Hà My về thành công đáng kể trong sự nghiệp thi ca của mình. Mong nữ thi nhân tiếp tục xứng đáng hơn nữa trên thi đàn của chúng ta!